بورس و فرابورس چه تفاوت هایی باهم دارند؟

چشم بورس > سرمایه‌گذاری > بورس و فرابورس چه تفاوت هایی باهم دارند؟
زمان مطالعه: 4 دقیقه
فهرست مطالب
مقاله شماره 2 از 6 در سری مقالات مفاهیم بورسی

بورس و فرابورس دو مورد از انواع بازارهای بورس فعال در ایران هستند. در مقاله انواع بورس گفتیم که بورس اوراق بهادار یک بازار رسمی و دائمی است که در آن دسته ای از ابزارهای مالی مثل سهام شرکت ها و واحدهای تولیدی تجاری و خدماتی، اوراق مشارکت و دیگر اوراق بهادار مورد معامله قرار می‌گیرد. فرابورس شکل تسهیل شده ای از بورس است که امکان عرضه سهام را به شرکت هایی که اعتبار، سرمایه، سودآوری یا شفافیت کمتری دارند؛ میدهد.

در این مقاله قصد داریم تا به طور جزیی تر به بررسی تفاوت های مهم بورس و فرابورس بپردازیم.

پذیرش

شرکت ها برای اینکه بتوانند سهام خود را در بورس عرضه کنند میبایست ملاک های مورد نظر سازمان بورس را دارا باشند. به عبارت دیگر شرکت ها نمیتوانند در بورس پذیرفته شوند مگر اینکه در چارچوب ضوابط بورس باشند. ملاک هایی از قبیل: حداقل مبلغ سرمایه ثبت شده، حداقل درصد سهام شناور، عدم وجود زیان انباشته، سودآوری، سابقه فعالیت، حجم معاملات، حداقل قیمت بازار سهام، درصد حقوق صاحبان سهام، حداقل تعداد سهامداران و…

هدف از در نظر گرفتن این معیارها اعطای مجوز فعالیت به شرکت های معتبر، خوشنام، صاحب سرمایه کلان، بزرگ و سودآور است تا از بروز زیان های احتمالی، رکود، افت شاخص و خدشه دار شدن اعتماد سرمایه گذاران جلوگیری شود.

اما پذیرش شرکت ها در فرابورس ساده تر است. در فرابورس ضوابط و ملاک ها به گونه ای تسهیل شده تا شرکت هایی که شرایط پذیرش در بورس را ندارند از فرصت انتشار اوراق بهادار و تامین مالی از این طریق جا نمانند.

  به طور مثال یکی از شروط پذیرفته شدن شرکت ها در تابلوی  اصلی بازار بورس، داشتن حداقل 100 میلیارد سرمایه است. شرکتی که یک میلیارد تومان سرمایه دارد نمیتواند در بورس پذیرش بگیرد اما با توجه به قوانین تسهیل شده فرابورس میتواند در بازار فرابورس پذیرفته شود.

سابقه فعالیت

بورس اوراق بهادار از سال 1345 آغاز به فعالیت کرد. این بورس اولین و قدیمی ترین بورس ایران است که فعالیت خود را با انجام معامله بر روی سهام بانک توسعه صنعتی و معدن آغاز کرد.

هرچند که شکل گذشته آن بسیار متفاوت‌تر از شکل امروزی آن بوده است؛ اما امروزه بورس اوراق بهادارتهران مهم‌ترین و اصلی ترین بخش بازار سرمایه است. براساس قانون بازار اوراق بهادار (مصوب 9 مهر 1384)  بحث تاسیس و راه اندازی  بازار های خارج از بورس مطرح شد. چهار سال بعد، فرابورس از 6 مهر 1388 فعالیت خود را آغاز کرد.

بورس اوراق بهادار از دو بخش بازار اول و بازار دوم تشکیل شده است. سازمان بورس سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس را بر اساس برخی معیارها به این دو دسته تقسیم میکند. معیارهایی مثل: حداقل مبلغ سرمایه ثبت شده، حداقل درصد سهام شناور، عدم وجود زیان انباشته، حجم معاملات، حداقل قیمت بازار سهام، درصد حقوق صاحبان سهام،  تعداد سهامداران  و…

شرکت هایی که بر اساس این معیار ها وضعیت مساعدی دارند در دسته بازار اول بورس قرار میگیرند.  بازار اول خود به دو دسته اصلی و فرعی تقسیم می‌شود.

شرکت هایی که نسبت به شرکت های بازار اول در رده های پایین تری هستند، در دسته بازار دوم بورس جا میگیرند.

فرابورس متشکل از شش بازار با عنوان بازار اول، دوم، سوم، بازار ابزارهای نوین مالی، بازار شرکت های کوچک و متوسط ( SME) و بازار پایه است. اصلی ترین تفاوت این بازارها از جهت ضوابط پذیرش شرکت ها است. گفتیم که شرایط و قوانین لازم برای پذیرش شرکت ها در فرابورس آسان تر از شرایط لازم برای پذیرش در بورس است. به همین ترتیب شرایط پذیرش در بازار دوم فرابورس راحت تر از بازار اول و در بازار سوم راحت تر از بازار دوم است.

در بازار پایه، سهام شرکت‌های سهامی عامی که نزد سازمان بورس و اوراق بهادار ثبت شده‌اند و امکان پذیرش در هیچ‌ یک از بازارهای بورس یا فرابورس را ندارند، منتشر می‌شود. شرکت های پذیرفته شده در این بازار به سه دسته تقسیم می‌شوند.

  1. شرکت هایی که قصد پذیرش در بازار بورس یا فرابورس را ندارند اما چون مایل به انتشار اوراق هستند و انتشار اوراق بدون کسب مجوز از سوی سازمان بورس ممکن نیست، این شرکت ها وارد بازار پایه می‌شوند.
  2. شرکت هایی که سابق در بورس یا فرابورس پذیرفته شده اند اما بنا به دلایلی تنزل پیدا کرده اند (صلاحیت پذیرش در بورس را از دست داده اند.)
  3. شرکت هایی که سازمان آن ها را ثبت کرده است اما نه در رده شرکت های پذیرفته شده در بورس قرار میگیرند نه در بازارهای فرابورس.

بازار پایه به سه دسته زرد، نارنجی و قرمز طبقه بندی می‌شود. این بازارها براساس شرایط پذیرش، دامنه نوسان قیمت سهام باهم تفاوت دارند.

شفافیت اطلاعلاتی

کاهش ضوابط پذیرش شرکت ها، بیشتر بودن دامنه نوسان، معامله برحسب نظر طرفین قرارداد ، تسهیل مقررات و کاهش نظارت در فرابورس باعث شده تا شفافیت اطلاعاتی بازار فرابورس کمتر از بورس باشد. این در حالی است که کنترل و نظارت بیشتری بر عملکرد مالی ،گزارشات، حسابرسی، افشای اطلاعات شرکت های پذیرفته شده در بورس اعمال می‌شود. به خصوص الزامی که از سوی سازمان بر ارائه صورت های مالی شرکت های بورسی است، باعث شده تا افشای اطلاعات به خوبی صورت بگیرد.

ریسک

شفافیت اطلاعاتی کمتر در فرابورس باعث شده تا ریسک سرمایه‌گذاری در فرابورس بیشتر از ریسک سرمایه‌گذاری در بورس باشد. همین مسئله باعث می‌شود تا فرابورس برای سرمایه‌گذاران ریسک گریز و محافظه کار ایده آل به نظر نیاید.

دامنه نوسان

دامنه نوسان قیمت بورس اوراق بهادار تهران مثبت و منفی ۵ درصد است. پیش تر اختلاف دامنه نوسان قیمت سهام شرکت های بورسی و فرابورسی یک درصد بود. طبق گفته مدیر عملیات بازار فرابورس ایران از تاریخ ۲۵ بهمن ماه 1399، دامنه نوسان قیمت در کلیه نمادهای معاملاتی سهام در بازار اول و دوم فرابورس ایران به صورت نامتقارن به مثبت ۶ درصد و منفی ۲ درصد تغییر پیدا کرده است. این در حالی است که دامنه نوسان هریک از تابلوهای بازار پایه بایکدیگر متفاوت است. دامنه نوسان قیمت سهام شرکت های  تابلو زرد بازار پایه مثبت ۳ درصد و منفی ۲ درصد در روز است. در تابلوی نارنجی، دامنه نوسان انجام معاملات و در تابلوی قرمز، مثبت و منفی ۱ درصد است.

بورس و فرابورس از لحاظ ساعت کاری بازار، شیوه معاملاتی، سامانه خرید و فروش، عضویت و شروع سرمایه گذاری مشابه یکدیگرهستند.


ترتیب پیشنهادی مطالعه مقالات مفاهیم بورسی
  1. بورس و فرابورس چه تفاوت هایی باهم دارند؟ (مقاله فعلی)
  2. شاخص و انواع آن
  3. نماد بورسی چیست؟
  4. معرفی سایت TSETMC
  5. بورس و انواع آن
  6. معرفی سایت کدال

اشتراک در شبکه های اجتماعی

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *