شاخص و انواع آن

چشم بورس > سرمایه‌گذاری > شاخص و انواع آن
زمان مطالعه: 6 دقیقه
فهرست مطالب
مقاله شماره 3 از 6 در سری مقالات مفاهیم بورسی

آنچه که به گوش هر سرمایه‌گذار بورس مهم و شنیدنی به نظر میرسد اخبار مربوط به “شاخص” است.

“شاخص” در فرهنگ لغوی به معنای علامت و نماست. در مفهوم کلی شاخص نمایانگر عددی است که تغییرات در یک یا چند متغیر را نشان میدهد. شاخص کل بورس عددی است که میانگین تغییرات بازدهی سهام تمامی شرکت های پذیرفته شده در بورس را طی یک روز کاری بازار نشان میدهد. با مقایسه دوره ای شاخص میتوان به صعود یا نزول روند بازار بورس پی برد.

به طور مثال عبارت “شاخص کل در بازار بورس امروز  ۹ ‌هزار و ۶۳۴ واحد افت داشت که در نهایت این شاخص به رقم یک میلیون و ۲۳۳ هزار واحد رسید” نشان میدهد که بورس نسبت به روز گذشته در چه وضعیتی قرار دارد.

شاخص بورس در ازای هر روز کاری بازار بورس و اوراق بهادار به‌روزرسانی می‌شود تا میزان تغییرات بازدهی کلیه سهم ها طی روزی که گذشت را به اطلاع عموم برساند.

با مقایسه هر شاخص طی ادوار مختلف میتوان به میزان تغییرات آن طی هر دوره پی برد. به طور مثال با مقایسه شاخص کل بورس در تاریخ 7 اردیبهشت 1399 با مقدار 797,000 و تاریخ 7 اردیبهشت 1400 با مقدار 1,193,000  به این نتیجه میرسیم که روند بورس نسبت به تاریخ مشابه در سال گذشته 49% رشد کرده است.

نشان دادن روند تغییرات بازده سهام با کمک شاخص، شیوه ای رایج در تمامی بازارهای بورس دنیاست . از مطرح ترین این شاخص ها میتوان به شاخص داو جونز (DOW&JONES) و نزدک (NASDAQ) در آمریکا اشاره کرد.

در بورس ایران شاخص های مختلفی وجود دارد که هرکدام از سهم های به خصوصی تشکیل شده اند و یا فرمول محاسبه ی آن ها با هم متفاوت است.

در ادامه به توضیح این شاخص ها می‌پردازیم.

شاخص کل یا همان شاخص قیمت و بازده نقدی (TEDPIX)

در هر سرمایه گذاری سرمایه‌گذار از دو قسمت منتفع خواهد شد:

1- افزایش قیمت سهام (بازده سرمایه ای): یعنی بازدهی که سرمایه‌گذار از محل تغییر قیمت سهام کسب می‌کند. به طور مثال اگر سهامی را 20000 ریال خریداری کرده باشید و آن را 25000 ریال بفروشید 5000 ریال سود ناشی از تغییر قیمت سهام یعنی معادل 25 درصد قیمت خرید کسب خواهید کرد.

2- کسب سود نقدی (بازده نقدی): سودی که از جریانات نقدی دوره ی سرمایه‌گذاری به دست می‌آید. به این صورت که اگر در سهام سرمایه‌گذاری کرده باشید، به شکل سود و اگر در اوراق قرضه سرمایه گذاری کرده باشید، به شکل بهره خواهد بود.

بازده کل جمع بازده نقدی و بازده سرمایه ای است.

 مهم ترین شاخص در بورس اوراق بهادار تهران، شاخص کل یا همان TEDPIX است.

 TEDPIX مخفف Tehran Exchange Divedend and Price Index یا همان شاخص قیمت و بازدهی نقدی بورس اوراق بهادار تهران است.

این شاخص میانگین تغییرات بازده کل یعنی بازده نقدی و بازده سرمایه ای را نشان میدهد. به عبارت دیگر شاخص کل روزانه نشان میدهد که میانگین تغییرات قیمت سهام و تغییرات سود پرداختی در یک روز چقدر بوده است.

البته نکته مهم این جاست که در محاسبه شاخص کل وزن سهام ها باهم برابر نیست. شرکت هایی که سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص میدهند تاثیر بیشتری نسبت به شرکت ها با سهام کمتر دارند. به عبارت دیگر تاثیر تغییرات قیمت سهم هر شرکت بر شاخص کل  بستگی به وزن آن شرکت دارد. منظور از وزن، مقدار سهام و حجم معاملات شرکت است.

شاید بپرسید اگر سهمی به هر دلیلی بسته یا متوقف باشد، در محاسبه شاخص منظور نمی‌شود؟ در پاسخ میگوییم در صورتی که نماد شرکتی بسته باشد یا برای مدتی معامله نشود، قیمت آخرین معامله آن  به عنوان قیمت آن سهم درنظر گرفته شده و در شاخص لحاظ می‌شود.

شاخص هم وزن

شاخص هم وزن مثل شاخص کل میانگین قیمت سهام تمامی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را نشان میدهد. با این تفاوت که در محاسبه شاخص هم وزن، وزن سهام شرکت ها باهم برابر در نظر گرفته می‌شود. در واقع حجم معاملات و مقدار سهم تاثیری بر محاسبه شاخص هم وزن ندارد. شاخص هم وزن  میانگین قیمت سهام تمامی شرکت ها را با فرض یکسان بودن تاثیر آن ها بر میانگین نشان می‌دهد.

نکته مهم در خصوص شاخص هم وزن این است که به علت یکسان بودن تاثیر وزن سهم ها بر محاسبه میانگین، تغییرات شاخص نشان دهنده تغییرات بیش از نیمی از سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس است. یعنی به طور مثال شاخص مثبت نشان میدهد که سهام بیش از نیمی از شرکت ها رشد داشته اند. اما در باره شاخص کل نمیتوانیم اینطور بگوییم. چون مثبت بودن شاخص میتواند تنها بر اثر رشد سهام چند شرکت بزرگ باشد در حالیکه قیمت سهام شرکت های کوچک کاهش یافته است. به عبارتی وزن بیشتر سهام شرکت های بزرگ باعث می‌شود که تغییرات قیمت سهام سایر شرکت ها برمحاسبه شاخص کل تاثیر کمتری بگذارد.

شاخص قیمت (TEPIX)

TEPIX  مخفف Tehran Exchange Price Index به معنی شاخص بازدهی قیمت بورس اوراق بهادار تهران است. شاخص قیمت میانگین تغییرات قیمت سهام تمامی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را نشان میدهد. شاخص قیمت بخشی از شاخص کل است که تغییرات بازدهی نقدی را نشان نمیدهد و تنها مختص به روند تغییرات قیمت سهام است.

 شاخص بازده نقدی (TEDIX)

TEDIX مخفف Tehran Exchange Divedend Index به معنی شاخص بازدهی نقدی بورس اوراق بهادار تهران است. این شاخص تنها تغییرات روند سود پرداختی به سرمایه‌گذاران از سوی شرکت های بورسی را نشان میدهد.

معمولا این شاخص کمتر دچار تغییر می‌شود و روندی با نوسانات کم دارد. اما این قاعده بستگی به تاریخ شاخص دارد. چرا که در ماه هایی مثل مرداد و دی که اغلب شرکت ها مجمع عمومی برگزار میکنند و نرخ سود پرداختی را به سهامداران اعلام میکنند، نوسان شاخص بازده نقدی بیشتر می‌شود.

شاخص قیمت و شاخص بازده نقدی هر دو متاثر از وزن سهام شرکت ها هستند. هر شرکت با وزن سهام بیشتر، تاثیر بیشتری بر شاخص میگذارد.

شاخص صنعت و شاخص مالی

شاخص صنعت نشان دهنده میانگین تغییرات بازدهی کل سهام شرکت های مختص به یک صنعت است. به طور مثال وقتی میگوییم شاخص صنعت دارویی 212 واحد رشد کرده است؛ یعنی میانگین بازدهی سهام شرکت های فعال در حوزه دارویی مثل برکت، دارو، دامین، دالبر، دسینا و… نسبت به روز گذشت 212 واحد افزایش پیدا کرده است. شاخص مالی میانگین تغییرات بازدهی سهام شرکت های فعال در حوزه مالی مثل شرکت های تامین سرمایه، شرکت های بیمه و … ر ا نشان میدهد.  

شاخص 30 شرکت بزرگ

منظور از 30 شرکت بزرگ، 30 شرکت فعال در بورس با بیشترین وزن است. به عبارتی منظور 30 شرکت برتری است که بیشترین سهام موجود در بازار را به خود اختصاص داده اند و حجم معاملات سهام آن ها بالاست. تغییرات قیمت این شرکت ها تاثیر چشم گیری بر شاخص بورس میگذارد. شرکت هایی مثل فملی (به طور مثال با حجم بالای 107892341 در یک روز)، وبملت، خودرو، اخابر و…

شاخص سهام آزاد شناور (TEFIX)

TEFIX مخفف Tehran Exchange Free Float Index  به معنی شاخص سهام آزاد شناور بورس اوراق بهادار تهران است. منظور از سهام آزاد شناور، حجمی از سهام هر شرکت است که در انحصار یک شخص به خصوص یا یک شرکت حقوقی نیست.  معمولا بخشی از سهام هر شرکت توسط افراد با سرمایه های کلان یا نهادهای مالی تحت عنوان سرمایه‌گذاران حقوقی خریداری و با هدف مشارکت در مدیریت شرکت نگهداری می‌شود . همین امر باعث می‍شود تا این بخش از سهام در انحصار این افراد باشد و به صورت فعال در بازار معامله نشود.  آنچه از مابقی سهام شرکت باقی میماند سهام شناور است که در دست سرمایه‌گذاران حقیقی بوده و هر لحظه امکان دارد که معامله شود.

شاخص سهام شناور آزاد مانند شاخص سهام کل است با این تفاوت که به جای میانگین تغییرات بازدهی کل، میانگین تغییرات سهام شناور آزاد را نشان میدهد.

هرچه شاخص سهام شناور آزاد به شاخص سهام کل نزدیک تر باشد یعنی سهام شناور آزاد بیشتر و سهام در انحصار افراد و سرمایه‌گذاران حقوقی کمتر است.

شاخص بازار اول و دوم

سازمان بورس سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس را بر اساس برخی معیارها به دو دسته بازار اول و بازار دوم تقسیم میکند. معیارهایی مثل میزان سودآوری، درصد سهام شناور آزاد، عدم وجود زیان انباشته، حجم معاملات، تعداد سهام  و…

شرکت هایی که بر اساس این معیار ها وضعیت مساعدی دارند در دسته بازار اول بورس قرار میگیرند.

شرکت هایی که نسبت به شرکت های بازار اول در رده های پایین تری هستند، در دسته بازار دوم بورس جا میگیرند.

شاخص بازار اول نشان دهنده میانگین قیمت سهام شرکت هایی است که بر اساس معیارهای سازمان بورس در این بازار جا میگیرند. شاخص بازار دوم میانگین قیمت سهام  شرکت های دسته دوم بازار بورس است.

اما با وجود فیلترهای تعریف شده، معمولا حجم معاملات بازار دوم بیشتر از حجم معاملات بازار اول است. هم‌چنین ممکن است درصد تغییرات شاخص بازار دوم بیشتر از شاخص بازار اول باشد.

کاربرد شاخص ها

هدف اصلی شاخص ها اطلاع رسانی میزان تغییرات و نوسانات بازار سرمایه به عموم مردم در غالب یک عدد کمّی است.

از دیگر کاربردهای شاخص ها در بازار سرمایه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1- مبنایی برای ارزیابی عملکرد حرفه ای مدیران سرمایه‌گذاری

2- کمک به تحلیل گران برای پیش بینی حرکات آتی بازار

3-اندازه گیری نرخ های بازده بازار در مطالعات اقتصادی

4- مبنایی برای شکل گیری و نظارت بر صندوق های شاخصی

اصلی ترین مرجع اعلام شاخص سایت Tsetmc  یا همان سایت مدیریت فناوری بورس ایران است. از این طریق شما میتوانید تغییرات انواع شاخص، مقدار و درصد آن ها را ببینید که به صورت مدام در ساعات کاری بازار بورس به‌روزرسانی می‌شود.


اشتراک در شبکه های اجتماعی

اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *